Szkatułka

        Działania edukacyjne dla warszawskich dzieci


I. Dla kogo przeznaczony jest Informator?



Informator został przygotowany z myślą o dzieciach i młodzieży z klas I-VI, oraz ich nauczycielach, którzy w sposób sensowny i nieszkodliwy dla zwierząt chcą pomagać i chronić zwierzęta żyjące i przebywające z nami w Warszawie.


Co zawiera Informator?

Informator zawiera podstawowe informacje dotyczące praw i ochrony zwierząt, krótkie opisy dotyczące wybranych gatunków, wskazówki, z kim kontaktować się w sytuacjach, gdy zwierzęta potrzebują pomocy człowieka.


Do Informatora dołączone są scenariusze lekcji o prawach i ochronie zwierząt w mieście, na podstawie których nauczyciele mogą poprowadzić zajęcia w szkole, posiłkując się wiadomościami zawartymi w Informatorze.
Tematy i scenariusze zostały opracowane w oparciu o doświadczenia w prowadzeniu cykli warsztatów w warszawskich publicznych szkołach i przedszkolach dotyczących zwierząt żyjących z nami w mieście.

Informator będzie w na bieżąco aktualizowany i uzupełniany o dodatkowe tematy.

Zagadnienia Informatora dotyczą zwierząt mieszkających/przebywających w Warszawie:

  • dzikich żyjących na wolności,
  • bezdomnych psów,
  • kotów wolno żyjących.



II. Zabezpieczanie śmieci przed zwierzętami

Żyłki, sznurki, taśmy gumowe zaplątane wokół skoków ptaka mogą doprowadzić do zmian martwicowych (w wyniku odcięcia dopływu krwi), fragment kończyny ulega wtedy autoamputacji, okulały ptak nie radzi sobie najlepiej. Równie niebezpieczne są dla ryb, które przecież mają dodatkowo mniejszą możliwość oswobodzenia się, gdy się w coś zaplączą.


Druty, szkło mogą zranić przechodzące/przebiegające zwierzę.
Zaśmiecające ulice i zawisające na drzewach torebki plastikowe mogą zaplątać się wokół skrzydeł ptaka, uniemożliwiając lub utrudniając mu swobodny i bezpieczny lot.
Jeże potrafią w poszukiwaniu jedzenia wejść do puszki, np. po owocach i zaklinować się w niej, przestraszone stroszą kolce, co dodatkowo uniemożliwia im wydostanie się z pułapki.


Gumy do żucia mogą przykleić się do poduszek stóp psów i kotów. Mogą też zostać połknięte przez niektóre gatunki ptaków. Niewiele gatunków ptaków zjada przyklejone do chodników gumy, myląc je z pokarmem. Jeśli jednak ptak zje gumę, to w jego przełyku guma rozpuści się (temperatura ciała ptaka waha się od 38 do 43°C) i może zakleić dalsze odcinki przewodu pokarmowego, utrudniając zwierzęciu pobieranie wody i odżywianie się.


Co każdy może robić:

  • ograniczyć używanie środków chemicznych w gospodarstwie domowym i w miarę możliwości używać środki biodegradowalne (np. do czyszczenia łazienek i kuchni stosować można ocet, sodę, do prania szare mydło, orzechy piorące);
  • segregować i wyrzucać śmieci do pojemników zamykanych pokrywami i oznaczonych odpowiednimi naklejkami/napisami informującymi jaki rodzaj śmieci powinien się tam znaleźć;
  • nie rzucać śmieci w krzaki, na trawę, na chodnik, do zbiorników wodnych;
  • wyrzucać gumy do żucia, zawinięte w chusteczki, do kosza;
  • wyrzucać puste torebki plastikowe do zamykanych koszy (żeby nie mogły „wyfrunąć”);
  • zbierać żyłki pozostawione przez wędkarzy/zwracać uwagę wędkarzom, żeby sprzątali żyłki;
  • segregować śmieci zgodnie z obowiązującymi zasadami.


Ptaki, budując gniazda lęgowe wykorzystują materiały naturalne (gałązki, trawy, liście, sierść, torf, glinę, pióra), ale też potrafią wplatać w konstrukcje gniazd sznurki, wstążki, dla usztywnienia długopisy, ołówki. Oczywiście lepiej dla nich oraz ich potomstwa, żeby nie znajdowały śmieci i nie wykorzystywały ich do budowy gniazd.

Więcej informacji (linki):

Zasady segregacji śmieci

Eko-sztuczki - informator Zielonej Warszawy





III. Ochrona zwierząt przed zagrożeniami komunikacyjnymi


Rodzaje zagrożeń komunikacyjnych dla zwierząt żyjących w mieście

Ruch na drogach pojazdów. W środku i na obrzeżach miasta najwięcej jest potrącanych przez pojazdy – jeży, kotów, gołębi, wróbli, mazurków i innych małych ptaków, wiewiórek, kun, kawek, nietoperzy.

Na obrzeżach miasta giną lisy, dziki, sarny, jelenie i w żyjące w pobliżu zbiorników wodnych płazy, np. ropuchy szare.

Potrącane są też owady, np. dzikie pszczoły i trzmiele.

Zderzenia ptaków z ekranami akustycznymi oraz transparentnymi i odblaskowymi szybami wykorzystywanymi powszechnie w budownictwie.

Spora część ekranów czy ścian nowoczesnych budynków wykonana jest z transparentnego szkła lub tworzywa sztucznego, które wywołuje refleksy światła i odbijanie się w nich stojących w okolicy drzew, krzewów co w naturalny sposób przyciąga ptaki, które myśląc, że usiądą na nich zderzają się z powierzchnią ekranu doznając poważnych obrażeń lub ginąc na miejscu. Przyklejane na ekrany sylwetki ptaków wcale nie powodują, że lecące ptaki traktują je jak naturalnego wroga tylko raczej nieruchomą przeszkodę, którą należy ominąć. Ptaki próbują przelecieć w prześwitach między naklejonymi na ekrany ptakami i w efekcie rozbijają się o nie. W większości stosowane są naklejki przypominające sylwetką gawrona czy wrony, a nie ptaka drapieżnego. Ale nawet stosowanie naklejek z dobrze odwzorowaną sylwetką ptaka drapieżnego nie odnosi, jak wykazują badania, oczekiwanego skutku. Ptaki i od tak oznakowanych ekranów nie uciekają, tylko lecą na nie z dużą prędkością.

Jakie rozwiązania i działania mogą zabezpieczyć zwierzęta przed wypadkami komunikacyjnymi:

  • budowanie przejść dla zwierząt przy odgrodzonych drogach szybkiego ruchu; postawienie ogrodzeń (siatek wzdłuż drogi) uniemożliwia zwierzętom swobodne przemieszczanie się i często powoduje, że zwierzęta próbują sforsować ogrodzenie, raniąc się przy tym lub stają się łatwą ofiarą zwierząt drapieżnych; budując przejścia należy uwzględnić wszystkie gatunki zwierząt występujące i przemieszczające się w danej okolicy, ich biologię i zachowania oraz sposób reagowania na różne sposoby grodzenia i przejścia dla nich wybudowane
  • ograniczenie wycinek drzew stojących wzdłuż ulic, gdyż stanowią one korytarze migracyjne, zwłaszcza dla ptaków i małych ssaków, pełniąc rolę miejsc przystanku, obserwacji, orientacji w przestrzeni i przemieszczania się gatunków pomiędzy częściami poszatkowanych siedlisk;
  • stawianie ekranów dźwiękoszczelnych z naklejonymi na nie pasami folii samoprzylepnej (czarnej lub białej, 2 cm szerokości; co 10 cm)
  • sadzenie ekranów roślinnych, które stanowią przegrodę akustyczną, oczyszczają, przy doborze odpowiednich gatunków roślin, powietrze wokół ze spalin samochodowych; nadlatujące ptaki widząc ścianę roślin, odruchowo zwalniają lot i są w stanie zidentyfikować ekrany jako przeszkodę, którą trzeba ominąć;
  • ochrona tras wiosennych i jesiennych migracji płazów;
  • stawianie wzdłuż dróg kolejowych przepłaszaczy akustycznych UOZ-1, z których na około minutę przed przejazdem pociągu wydobywają się odgłosy wybranych gatunków zwierząt w stanie alarmowym;
  • sprawdzanie skuteczności i wpływu na poszczególne gatunki zwierząt stosowanych rozwiązań technicznych służących zabezpieczeniu zwierząt; dobór odpowiednich rozwiązań musi uwzględniać wszystkie zwierzęta danej okolicy, które potrzebują ochrony, ich biologię i zachowania, ale też ukształtowanie terenu i całość rozwiązań urbanistycznych miejsca.

Co każdy może robić:

  • jeździć ostrożnie samochodem, rowerem, motocyklem, na deskorolce i rolkach
  • przestrzegać ograniczeń prędkości i reagować na znaki drogowe ostrzegające o przemieszczaniu się zwierząt
  • dowiadywać się o miejscach w mieście, które stanowią zagrożenie dla przemieszczających się zwierząt;
  • uczyć się znaków drogowych ostrzegających o przemieszczaniu się zwierząt;
  • brać udział w działaniach służących stawianiu znaków drogowych ostrzegających o przemieszczaniu się zwierząt;
  • wiosną lub latem, gdy natkniemy się na idącego jezdnią jeża lub po chodniku, w pobliżu jezdni, postarajmy się delikatnie go przepłoszyć w bezpieczne miejsce lub jeśli to nie wychodzi weźmy delikatnie jeża w ręce i przenieśmy z dala od ulicy, najlepiej w zarośla lub krzaki (dla wygody jeża i naszej należy wziąć go najlepiej przez bluzę lub w rękawiczkach);


Więcej informacji (linki):

Projektowanie przejść dla zwierząt

Stosowanie ekranów akustycznych



IV. Ochrona zwierząt przed hałasem


Hałas u zwierząt powoduje:

  • rozdrażnienie i stany lękowe;
  • zmęczenie i wyczerpanie energetyczne organizmu (na zniwelowanie negatywnych skutków hałasu organizm zużywa bardzo dużo energii);
  • zmianę siedlisk;
  • zmniejszenie liczby składanych jaj;
  • utrudnia u owadów porozumiewanie się pomiędzy osobnikami tego samego gatunku w okresie godowym;
  • u owadów zapylających, zmniejsza aktywność i powoduje dezorientację, a skutkiem tego zmniejszenie zapylania.

Dźwięki o wysokiej o częstotliwości, od 50 do 200 kHz, wykorzystuje się do walki biologicznej np. z gąsienicami motyli czy larwami komarów, niektórymi ssakami np. szczurami, więc łatwo sobie wyobrazić jaki wpływ może mieć hałas miejski na zwierzęta.


Jak chronić zwierzęta przed hałasem

  • w zamian za pokazy sztucznych ogni i wystrzały petard w coraz większej liczbie miast organizuje się pokazy laserowe; tyle, że światło emitowane przy okazji pokazów laserowych może być powodem uszkodzenia siatkówki oka;

  • najbezpieczniejsze są wobec tego pokazy slajdów rzucane na budynki.

Co każdy może robić:

  • zachowywać się spokojnie i cicho w miejscach, w których mogą znajdować się gniazda lęgowe, kryjówki, nory, miejsca odpoczynku zwierząt;

  • uczestniczyć w działaniach służących wprowadzeniu zakazu pokazów sztucznych ogni i wystrzałów petard przez cały rok, nie wyłączając Sylwestra.





V. Ochrona ptaków i nietoperzy w budynkach


Ptaki

Ptaki gnieżdżą się w budynkach w - stropodachach, w szczelinach między płytami, w otworach wentylacyjnych, pod parapetami, blachami, na balkonach i w niszach pod balkonami i okapami.

W jaki sposób człowiek może szkodzić ptakom

  • zamurowując otwory w stropodachach, wentylacyjne i szczeliny w budynkach pozbawia się ich miejsc, w których dotychczas mogły wić gniazd; tym działaniem pozbawia się ptaki możliwości odchowu potomstwa; niektóre gatunki nie potrafią zakładać gniazd w innych miejscach niż budynki wznoszone przez człowieka;

  • zasłaniając otwory i szczeliny w budynkach, bardzo często zamurowuje się żywcem pisklaki lub osobniki wysiadujące jaja;

  • ptaki odcięte od gniazd zamurowanych wewnątrz budynków próbują sforsować zamurowane otwory, doznając poważnych obrażeń; bywa że na budynkach w okolicy zamurowanych otworów są ślady krwi ptaków próbujących dostać się do gniazd/wydostać np. przez zainstalowane kratki na zewnątrz;

Pisklaki okryte puchem lub w pałkach wytrzymują bez dokarmiania i ogrzewania przez rodziców najwyżej kilka godzin, po tym czasie umierają, pisklaki już opierzone do 20 godzin. Dorosłe ptaki, zamknięte podczas wysiadywania lub z młodymi mogą bez wody i pokarmu wytrzymać maksymalnie trzy dni, ptaki, którym człowiek zamknął dostęp do gniazda, próbują rozpaczliwe zerwać siatki i inne zabezpieczenia, piszczą, uderzają skrzydłami chcąc dostać się do gniazda i pozostawionych w nich jaj lub piskląt.

Przy okazji prac remontowych wykonywanych bez znajomości i uwzględnienia biologii, zachowań oraz miejsc gniazdowania poszczególnych gatunków ptaków krzywdzi się ptaki i powoduje zmniejszenie ich populacji.

Jak chronić ptaki w budynkach

  • nie wykonywać prac remontowych i ociepleniowych w okresie lęgowym ptaków, czyli od 1 marca do 15 października (ale należy pamiętać, że gołębie miejskie mogą przystępować do lęgów przez okrągły rok, wystarczy, że zima jest lekka, bez opadów śniegu i mrozów);

  • przed rozpoczęciem prac, najlepiej na wiosnę, przeprowadzić ekspertyzę ornitologiczną dotyczącą rozpoznania wszystkich gatunków gniazdujących w i na budynku, jaka jest liczba ptaków i gdzie dokładnie poszczególne gatunki gniazdują w budynku, ustalić w jaki sposób będą w trakcie remontu zabezpieczane miejsca, w których mogłyby nastąpić lęgi;

  • w trakcie trwania prac być w kontakcie z ornitologiem i w razie potrzeby zasięgnąć jego rady;

  • zaklejać otwory wlotowe materiałami trwałymi i nieszkodliwymi dla ptaków.


Nietoperze

Nietoperze zamieszkują w budynkach - są to strychy, piwnice, kanały wentylacyjne, wieże i szczeliny w elewacji.

W jaki sposób człowiek może szkodzić nietoperzom

  • zamurowując wloty lub zasłaniając je siatką (niektóre gatunki potrafią przedostać się przez siatkę, ale podkowiec mały musi mieć duży, niezasłonięty otwór wlotowy do pomieszczenia) uniemożliwia się nietoperzom dostęp do miejsc odpoczynku/zimowania;

  • niepokojąc nietoperze podczas snu zimowego powoduje się to, że wybudzone tracą energię, a to może doprowadzić do wycieńczenia i do śmierci;

  • prowadząc prace remontowe i konserwatorskie w ich okresie rozrodczym można spowodować, że przepłoszone samice poronią, a nawet opuszczą swoje młode;

  • prowadząc prace konserwatorskie z użyciem toksycznych dla nietoperzy substancji.


Jak można chronić nietoperze

  • nie prowadzić prac w okresie rozrodu nietoperzy, który trwa od listopada do marca;
  • używać do konserwacji elementów budynków substancji nieszkodliwych dla nietoperzy;
  • pozostawiać otwory wlotowe do budynków, uwzględniając biologię i zachowania danego gatunku nietoperzy;
  • zachowywać się spokojnie w pobliżu miejsc ich odpoczynku, zwłaszcza podczas snu zimowego nietoperzy;
  • dbać o utrzymanie drzewostanu w pobliżu budynków, w których przebywają nietoperze; ułatwi to tym ssakom migracje (również w cyklu dobowym) i odpoczynek;
  • przed rozpoczęciem prac budowlanych zlecić wykonanie fachowej ekspertyzy chiropterologowi (badaczowi i znawcy nietoperzy).


Co każdy może robić:

  • dowiedzieć się czy w okolicy naszego domu występują nietoperze; jeśli tak to nauczyć się jak postępować w razie znalezienia nietoperza w mieszkaniu

  • dowiedzieć się jakie gatunki ptaków zakładają gniazda w zamieszkiwanym przez nas budynku i czy miejsca ich gniazdowania nie są zagrożone działalnością człowieka;

  • w razie remontu w naszym budynku:

  • reagować na niepokojące nas działania ekip remontowych w naszym budynku;

  • domagać się wykonanych fachowo ekspertyz ornitologicznych/chiropterologicznych;

  • skontaktować się z organizacjami zajmującymi się ochroną ptaków/nietoperzy w budynkach.


Więcej informacji (linki do stron):

Jak pomóc nietoperzowi, który wleciał do naszego mieszkania

Ochrona ptaków w budynkach - Ptasi Patrol prowadzony przez Fundację Noga w łapę

Stołeczne Towarzystwo Ochrony Ptaków

Ochrona nietoperzy

Problemy dotyczące ekspertyz ornitologicznych i chiropterologicznych




VI. Ochrona i troska o koty wolno żyjące


Kto i w jaki sposób powinien pomagać kotom?

Najlepiej, żeby kotami zajmowali się społeczni opiekunowie kotów lub osoby prowadzące ośrodki dla kotów. Społeczni opiekunowie kotów są rejestrowani w Wydziałach Ochrony Środowiska poszczególnych Dzielnic i są wspierani w opiece nad kotami, na określonych zasadach, przez Wydziały.


Opiekunowie dbają o to, aby:

- dokarmiać i poić koty;
- sterylizować i kastrować; przy dużym przegęszczeniu kolonii kotów bytujących w jednym miejscu, zwierzęta są wygłodzone i bardziej chorują;
- chronić miejsca ich przebywania;
- ułatwiać zamieszkanie w piwnicach, pralniach lub ustawiać dla nich ocieplane budki - w miejscach ogrodzonych i bezpiecznych dla kotów (np. na terenie ogródków działkowych, wokół dużych parkingów; w parkach przyszpitalnych);
- utrzymywać w czystości miejsca udostępnione kotom;
- stosować środki przeciw pchłom i odrobaczające;
- zabierać do domu samotne kocięta (nim zabierzemy kocięta do domu trzeba się upewnić, że na pewno nie mają matki);


Koty wolno żyjące, regularnie i dobrze dokarmiane przez ludzi nie tracą instynktu łownego; poza tym szczury i myszy odstrasza sam zapach kota znajdującego się w okolicy.


Co każdy może robić:

  • wesprzeć społecznego opiekuna kotów, np. przekazując regularnie dobrej jakości karmę opiekunom, materiały do wykonania legowisk dla kotów w piwnicach, kuwety na odchody;
  • adoptować kota z ośrodka lub ze schroniska;
  • jeśli w najbliższej okolicy naszego domu żyją koty, próbować przekonać mieszkańców i administratorów budynku, aby udostępniono lub wygospodarowano pomieszczenia dla kotów w piwnicy.


Więcej informacji (linki):

Ośrodek dla kotów miejskich Koteria

Biuro Ochrony Środowiska Urzędu m.st. Warszawy



VII. Ochrona owadów zapylających rośliny

Około 80 % roślin jest zapylana przez zwierzęta. Zapylaczami są w głównej mierze owady, ale też myszy, nietoperze, niektóre ptaki.

Część roślin upodobała sobie konkretnego zapylacza, którego w specyficzny sposób “wabi”. Na przykład koniczyna czerwona, jagody, maliny pomidory i papryka w szklarniach zapylane są przez trzmiele. A wiciokrzew przez motyla nocnego z gatunku zawisakowatych, ponieważ tylko ten motyl potrafi zawisnąć nad kwiatem, podobnie jak robią to kolibry, dzięki bardzo szybkim ruchom skrzydeł i długą trąbką wessać się w kwiat. Najważniejszymi zapylaczami wśród owadów są oczywiście pszczoły i trzmiele, ale też motyle, muchy i chrząszcze.


Jakie są sposoby ochrony owadów w mieście:

  • sadzenie dużej ilości kwiatów, tworzenie łąk i rabat kwietnych, z różnymi gatunkami odpowiednimi dla poszczególnych gatunków owadów (choć w Warszawie mamy dużo terenów zielonych, to niewiele rośnie na nich kwiatów); w tym roślin miododajnych jak - lawenda, koniczyna, wrzosy, lebiodka, nawłoć, macierzanka, rozmaryn, anyżek, jarzębina, akacja, wierzba, lipa, cebula i czosnek;

  • rozstawianie domków i hoteli dostosowanych do biologii różnych gatunków owadów;

  • zakup warzyw i owoców od lokalnych rolników, nie stosujących oprysków chemicznych lub stosujących je w ograniczonym zakresie;

  • używanie do koszenia trawy kos ręcznych lub w ogóle zaniechanie koszenia trawy.







VIII. Dokarmianie i pojenie zwierząt dzikich i wolno żyjących w mieście


Mieszkańcy miasta mogą dokarmiać wolno żyjące koty i ptaki. Pozostałe gatunki zwierząt albo radzą sobie same, a jeśli wymagają dokarmiania, to powinny zajmować się tym wyłącznie odpowiednio przygotowane do tego osoby i służby leśne. Celem dokarmiania jest pomaganie zwierzętom w przetrwaniu niesprzyjających dla nich warunków (mrozów i opadów śniegu).

Niektórzy uważają że mieszkańcy miast dokarmiają ptaki wyłącznie dla własnej przyjemności, że ptaki same poradziłyby sobie, najwyżej zmniejszyła by się ich populacja. Podkreślają też, że z dokarmiania korzystają głównie ptaki występujące licznie w mieście. Ale można też na sprawę dokarmiania spojrzeć w inny sposób.

To że dany gatunek ptaka jest pospolicie występującym nie oznacza, że nie ma prawa być zdrowy i odżywiony. Poza tym biorąc pod uwagę pracę, którą trzeba włożyć w regularne dokarmianie i pojenie ptaków raczej należy takie zachowanie traktować jako wyraz poczucia odpowiedzialności za zwierzęta, żyjące z nami w mieście i zrozumienie specyfiki ekosystemu miejskiego. Dokarmiając ptaki trzeba sprzątać codziennie odchody ptasie i resztki karmy w karmidłach/miejscach dokarmiania, myć poidła, dobierać odpowiednią karmę dla poszczególnych gatunków, których rozmieszczenie ulega co jakiś czas zmianom, przekonywać do ptaków niechętnych ich mieszkańców.


Zasady dokarmiania ptaków

  • Ptaki dokarmiamy tylko podczas mrozów i śniegów, aż do odwilży; 
  • jeśli zdecydujemy się na dokarmianie to należy robić to regularnie (codziennie), przez cały okres, gdy ptakom jest to potrzebne;
  • miejsce dokarmiania utrzymujemy w czystości – sprzątamy resztki niezjedzonego, zawilgotniałego pokarmu, odchody ptasie, inne zanieczyszczenia;
  • w miejscu dokarmiania umieszczamy poidło na wodę (np. podstawkę pod donicę z zaokrąglonym rantem); dbamy o czystość poidła i codziennie zmieniamy wodę;
  • na miejsce dokarmiania wybieramy miejsce oddalone od ulicy i, w miarę możliwości, mniej uczęszczane przez wolno żyjące koty.

Czym nie dokarmiamy ptaków

  • chlebem;
  • przetworzonym, solonym, słodzonym, przyprawianym jedzeniem,
  • resztkami jedzenia z naszego stołu.


Ptaki żywiąc się takim pokarmem poważnie chorują, stają się osłabione, ich pióra tracą blask, są często posklejane i ubrudzone.


Chleb (również czerstwy) wywołuje u ptaków chorobę zwaną kwasicą;
może doprowadzić do zwyrodnienia stawów i deformacji określanej jako „anielskie skrzydła”; polega ona na tym, że część piór sterówek (w skrzydłach) staje na sztorc, ptak nie może albo ma problem z prawidłowym lotem; deformacja jest nieodwracalna, najczęściej obserwowana jest u ptaków wodnych, zwłaszcza u łabędzi, ale zdarza się też u gołębi.


Zjadany przez ptaki pokryty pleśnią chleb może prowadzić u nich do zaburzeń neurologicznych, w tym zaburzeń równowagi; pleśń wydziela substancje zwane mykotoksynami, które działają negatywnie na ośrodkowy układ nerwowy.


Przetworzona żywność zjadana przez ptaki powoduje u nich zaburzenia metaboliczne, co w efekcie sprzyja osłabieniu, większej podatności na choroby bakteryjne i wirusowe oraz ataki pasożytów zewnętrznych i wewnętrznych. A to z kolei może być powodem zagrożeń dla innych zwierząt i człowieka.


Często można zaobserwować w swojej okolicy starsze osoby, które codziennie wychodzą karmić ptaki. Przynoszą ptakom czerstwy, niespleśniany i starannie pokrojony w drobną kostkę chleb. Robią to oczywiście z troski o ptasich sąsiadów, często też żeby czuć się komuś potrzebnym. Można wyjaśnić tym osobom, jaki negatywny wpływ na ptaki ma chleb i że dużo lepszym pokarmem dla ptaków są gruboziarniste kasze (np. jęczmienna, która nie jest przy tym droga).


Odpowiedni pokarm dla różnych gatunków ptaków:

- Dla ptaków wodnych (np. kaczek, łabędzi):
ugotowane, ewentualnie surowe warzywa, najlepiej pokrojone w kostkę, pszenica, płatki zbóż, pognieciona kukurydza
Pokarm wykładamy na ląd, absolutnie nie do wody.


- Dla ptaków owadożernych
(np. sikory, dzięcioły, kowaliki):
kawałki słoniny (niesolonej!), kule z ziaren (słonecznik, rzepak, rzepik, konopie, pogniecione orzechy laskowe i włoskie) i tłuszczu


- Dla ptaków ziarnojadów (np. wróbli, mazurków, trznadli, szczygłów, dzwońców):
łuskany słonecznik lub słonecznik pastewny, siemię lniane, proso, pestki dyni, nasiona konopi, mak, owoce róży

- Dla ptaków miękkojadów (np. drozdów, kwiczołów, kosów):
jabłka, gruszki (pokrojone, można nadziać na gałązki, na których ptaki siadają) i ogryzki tych owoców, owoce jarzębiny, dzikiej róży, czarnego bzu, warzywa ugotowane, kasze, ryż; raczej nie należy podawać suszonych owoców, ponieważ po pierwsze są one często siarkowane, a poza tym zjadane w zbyt dużej ilości mogą zaklejać przewód pokarmowy ptaka; dużo lepiej jest zamrozić latem/jesienią owoce i zimą podawać ptakom rozmrożone

- Dla gołębi, sierpówek, wron, gawronów, srok, kawek, kuraków, bażantów, kuropatw: kasze grubo mielone (poza kaszą gryczaną), pszenica, zboża rodzime, ewentualnie rozgniecione, gdy ptaki z trudem sobie radziły z całymi ziarnami.
Chociaż gołębie dają sobie radę z nasionami soi, grochu, soczewicy a wrony i gawrony chętnie rozbijają i wyjadają ze skorupy orzechy włoskie.


Większość gatunków ptaków chętnie zjada nasiona słonecznika jako, pokarm korzystny zimą bo dający dużo energii; poza tym można też dołożyć do mieszanki siemię lniane czy mak (mak zwykle zjadany jest na końcu, ale też znika z miejsca dokarmiania), ale już w mniejszej ilości niż słonecznik.


Pojenie zwierząt

Z poideł - piją wodę i kąpią się w nich - korzystają zwłaszcza ptaki i owady. Również wolno żyjące koty chętnie korzystają z poidełek.

Jak ważna jest świeża i czysta woda dla ptaków można zaobserwować zimą, podczas dużych mrozów, przy braku opadów i pokrywy śnieżnej. Ptaki, zwłaszcza gołębie miejskie, sierpówki, wróble, wrony siwe i gawrony dosłownie oblegają poidło i wypijają wodę do dna. Podobnie zachowują się latem, tyle że w upalne dni dodatkowo jeszcze chętnie się kąpią w wystawionej dla nich wodzie.


IX. Pomoc młodym, rannym i chorym zwierzętom



Zwierzęta chore/ranne

Jeże

Jeśli znajdziemy jeża chorego/zranionego należy zawieźć zwierzątko do Ośrodka Rehabilitacji Zwierząt (OZR).

Jeśli znajdziemy jeża osowiałego, wyraźnie osłabionego, sprawdźmy, czy nie jest on zaatakowany przez pchły, muchy lub kleszcze. W grzbietowej części futra jeża (pomiędzy kolcami) kryją się pchły, a w niezagojonych ranach po ukąszeniach muchy składają jaja; na brzuszku jeża żerują roztocza i wbijają się kleszcze (widoczne jako małe, srebrno-sine kuleczki). Z dużą inwazją kleszczy jeż nie jest w stanie sobie sam poradzić. Możemy pomóc mu wyjmując kleszcze (bez użycia środków chemicznych, które mogłyby zaszkodzić jeżowi), kąpiąc jeża w letniej wodzie z mydłem szarym, bezzapachowym a następnie dobrze wycierając dla osuszenia, bo jeże łatwo się przeziębiają. Zawsze możemy zawieźć jeża do ORZ.

Jeże albinotyczne z kolei nie mają sprawnego mechanizmu termoregulacji i w warunkach zimowych temperatura ich ciała spada poniżej 10 C, co powoduje wyziębienie organizmu i śmierć. Jeśli spotkamy albinotycznego jeża późną jesienią, najlepiej zawieźć go do ORZ.




Zwierzęta młode

Jeśli znajdziemy późną jesienią młodego jeża, należy zawieźć go do ORZ, bez pomocy człowieka młody jeż nie przetrwa zimy. Jeże z drugiego miotu, urodzone pod koniec lata, które nie nauczyły się dostatecznie sprawnie zdobywać pożywienie, nie zgromadziły potrzebnej ilości tłuszczu do przetrwania odrętwienia zimowego i nie potrafią zapaść w sen.


Jeśli zauważymy podczas spaceru w lesie młodą sarnę leżącą wśród zarośli nie podchodzimy do zwierzątka. Prawdopodobnie jej matka pasie się gdzieś niedaleko. Młoda sarna specjalnie nie wydziela zapachu i nie wydaje głosu, żeby nie wabić drapieżników. Ukryta przez matkę w zaroślach jest bezpieczna. Do młodej sarny nie podchodzimy, nie głaszczemy jej i w żaden sposób nie dotykamy. Jeśli młoda sarna przejdzie ludzkim zapachem, matka może nie chcieć do niej podejść.

To samo dotyczy młodych zajęcy , które również nie wydzielają zapachu i są ukryte przez matkę w bezpiecznym miejscu.

W obu przypadkach, ukryjmy się w bezpiecznej odległości i spróbujmy poczekać na powrót sarniej czy zajęczej matki, żeby upewnić się, że młode ma opiekę. Jeśli stwierdzimy, że matka mogła zginąć, wówczas należy młode zwierzątko zawieźć do ORZ.


Jeśli znajdziemy młodego jeża późną jesienią, należy najpierw sprawdzić, czy nie jest ranny. Jeżeli zauważymy krwawiące rany, to należy delikatnie przemyć je wodą utlenioną. Następnie włożyć jeża do sporego pudełka z dziurkami do oddychania/lub transportera dla psów/kotów, wysłać dno dużą ilością liści, tak aby zwierzę mogło zakopać się w liściach i ogrzać np. termoforem (jeże łatwo bardzo się przeziębiają) i zawieźć jeża do ORZ


Pisklęta

Jeśli znajdziemy pisklę, które wypadło z gniazda, znajdźmy jego gniazdo i włóżmy go z powrotem. W razie potrzeby gniazdo można trochę podreperować, jeśli widać że uległo zniszczeniu np. przy okazji silnego wiatru. Nasz zapach, którym przejdzie pisklę, nie zaszkodzi mu. Ptaki mają słaby węch, więc rodzice pisklaka obcego zapachu mogą w ogóle nie wyczuć. Postępujmy przy tym ostrożnie i po cichu, gdyż ptasi rodzice niektórych gatunków mogą, przepłoszeni, opuścić gniazdo na zawsze.

Jeżeli pisklaka nie można zostawić w gnieździe lub jego gniazdo uległo zniszczeniu zawiezmy go do Ptasiego Azylu. Ze względu na to, że ptaki żyjące w Warszawie objęte są ochroną gatunkową bez specjalnego pozwolenia nie wolno ich przetrzymywać w domu. Jednak nim dotrzemy do Ptasiego Azylu może okazać się, że będziemy musieli pisklę nakarmić i napoić (ptasi rodzice swoje młode karmią co około dwie godziny, od świtu do zmroku). Każdy gatunek ma swoje preferencje żywieniowe. Podając pisklęciu niewłaściwą karmę można nawet doprowadzić go do śmierci.


Więcej informacji:

Jak pomóc pisklakom różnych gatunków ptaków


Podloty

Podlot to młody ptak, który sfrunął z gniazda lub został celowo wypchnięty przez rodziców, żeby się usamodzielnił. Nie potrafi jeszcze sprawnie latać, potrzebuje opieki rodziców, którzy będą go przez jakiś czas dokarmiać, poić i czuwać nad nim poza gniazdem. Z wyglądu przypomina dorosłego ptaka, ma wykształcone pióra konturowe, ale może mieć jeszcze na głowie i szyi pióra puchowe, ma krótsze skrzydła i ogon (zwłaszcza widoczne jest to u srok), miękką woskówkę wokół nozdrzy, żółte lub pomarańczowe błonki w kącikach dzioba. Podskakuje, podfruwa, ale jeszcze nie lata, jeśli jest zdrowy - dobrze reaguje na bodzce.


Jeśli znajdziemy podlota to:

  • ustalmy gdzie może znajdować się jego gniazdo,
  • jeśli chodzi zbyt blisko jezdni, przenieśmy go na trawnik, a najlepiej na krzew w pobliżu drzewa/budynku, na którym znajduje się lub może znajdować się gniazdo,
  • sprawdźmy czy ptak nie jest ranny,
  • rozmieśćmy w okolicy informacje dla przechodniów/właścicieli psów, o tym że: w tym miejscu znajduje się podlot, że prosi się o trzymanie psów na smyczach, nie podchodzenie do ptaka i nie zabieranie go do domu/azylu ptasiego, że ptak jest obserwowany, czy potrzebuje pomocy człowieka czy też nie.
  • Obserwujmy, czy podlotem zajmują się rodzice, pamiętając żeby zachować odpowiednią odległość, tak aby ptasi rodzice bez obaw mogli się zbliżyć do swojego dziecka. Jeśli rodzice podlatują do młodego, zostawmy go w spokoju. Jeśli zaś nie interesują się podlotem przez wiele godzin, podlot jest osowiały, ciągle piszczy wezwijmy Eko Partol. Osoby z Eko Partolu dodatkowo stwierdzą, czy ptak potrzebuje pomocy człowieka. Jeśli tak zawiozą go do Ptasiego Azylu.

Pamiętaj! Większość podlotów jest zaopiekowana przez swoich rodziców, i nikt tak dobrze jak oni nie przygotują młodego ptaka do dorosłego życia.


Zwierzęta stare

Najczęściej znajdowane na ulicy zwierzęta stare, wymagające pomocy, to gołębie miejskie.


Po czym poznać że gołąb jest stary?

Stary gołąb ma większą i bardziej pomarszczoną woskówkę u nasady dzioba (jakby narośl białego koloru), większe i bielsze otoczki powiek, bardziej upudrowane pióra, sinoczerwone lub bladoczerwone skoki i palce. Może też mieć zwichrzone, „pomięte” pióra. Jest osowiały, nie podrywa się do lotu.

Najpierw należy sprawdzić, czy znaleziony gołąb nie jest ranny i nie potrzebuje pomocy weterynaryjnej. Jeśli ma rany, należy je obmyć wodą utlenioną i zawieźć ptaka do Ptasiego Azylu.

Jeśli nie ma żadnych obrażeń, należy po prostu stworzyć mu warunki, żeby mógł spokojnie umrzeć, nie nękany przez koty, nie narażony na potrącenie przez samochód. Najlepiej umieścić staruszka w dużym kartonowym pudle, z wyciętymi dziurkami w każdej ściance, zwłaszcza w dolnej części pudła. Pudło można od góry zasłonić ciemnym i przepuszczającym powietrze materiałem. Dno należy wyłożyć papierem toaletowym (żeby łatwo było usuwać odchody ptaka), wstawić naczynie (np. pokrywkę słoika) z wodą, ewentualnie sypnąć trochę ziaren słonecznika, jeśli ptak ma jeszcze siłę pobierać pokarm. W każdym przypadku, zajmując się gołębiem, czy to rannym czy starym, należy pamiętać o założeniu, dla uniknięcia zakażeń bakteryjnych, jednorazowych rękawiczek.



Więcej informacji:

    Ośrodek Rehabilitacji Zwierząt (OZR) w Wawrze Kompendium wiedzy o jeżach, adresy kontaktowe do opiekunów jeży

    Jeśli znajdziemy chorego/rannego/martwego ptaka zaobrączkowanego lub w inny sposób oznakowanego, należy to zgłosić do Krajowe Centrali Obrączkowania prowadzącej Stację Ornitologiczną.







    X. Inne sytuacje, w których zwierzęta potrzebują naszej pomocy



    Przemyślane sprzątanie ogrodów i parków

    Jeże szykują sobie kryjówki zimowe pod krzewami, w stertach z gałęzi i liści, w rumowiskach kamieni i cegieł. Jeżeli grabimy jesienią liście, usuwamy gałęzie i usuwamy kamienie, to pozbawiamy jeże możliwości zrobienia sobie legowiska zimowego. Nie znajdując takiego odpowiedniego miejsca, jeże zamarzają. Dlatego trzeba umiejętnie prowadzić prace porządkowe w ogrodach i parkach, uwzględniając to, że mogą one być miejscem bytowania jeży. Najlepiej dla jeży jeśli zostawimy na zimę niezgrabione liście i nie będziemy sprzątali gałęzi leżących na ziemi. Możemy też zbudować specjalne domki dla jeży, wiedząc, że żyją w okolicy.

    Pomoc jeżowi spotkanemu zimą. Jeśli zimą natkniemy się na odkrytego jeża zwiniętego/leżącego na brzuchu, prawdopodobnie nie będzie on reagował na dotyk, jego ciało będzie chłodne. Sprawdźmy czy wyczuwamy oddech jeża (prawidłowo, w czasie snu zimowego, 1 oddech na minutę). Jeśli tak, to zróbmy mu w bezpiecznym miejscu kryjówkę, najlepiej w krzakach. Z liści, traw, mchu zbudujmy legowisko.

    Jeśli mamy podejrzenie, że jeż wymaga fachowej opieki, zawieźmy go do ORZ.

    Jeżeli znajdziemy samotnego psa, bez obroży i żadnego zewnętrznie widocznego oznakowania, należy ustalić czy jest psem bezdomnym czy zgubionym. W tym celu należy udać się z psem do całodobowej lecznicy weterynaryjnej lub schroniska, gdzie zostanie ustalone czy jest zachipowany. Tam też pies powinien zostać zbadany i powinniśmy otrzymać informację ja możemy mu dalej pomóc. Jeśli nie wiemy jak sobie poradzić, możemy zadzwonić po EKO Patrol, który ma obowiązek zawiezć psa do schroniska.



    Więcej informacji:

    Ośrodek Rehabilitacji Zwierząt (OZR) w Wawrze

    Kompendium wiedzy o jeżach, adresy kontaktowe do opiekunów jeży

    Przykład miasta, które ułatwia przezimowanie jeżom

  • Co zrobić ze znalezionym psem


  • XI. Adopcje psów i kotów


    Dla części ludzi oczywiste jest to, że gdy mogą na to sobie pozwolić i wziąć odpowiedzialność za zwierzę, to adoptują kota lub psa ze schroniska.

    Jeśli mieszkają już z nami w domu psy i/lub koty, to należy zastanowić się/omówić sprawę ze specjalistą z ośrodka adopcyjnego/schroniska w jakim wieku, jakiej płci, i o jakim temperamencie przyjmiemy do siebie nowego domownika. Jeśli to tylko możliwe, warto adoptować zwierzątko starsze lub stare, chore, które ma mniejszą szansę na znalezienie domu.


    Nowe zwierzę należy zapoznawać z pozostałymi mieszkańcami dom powoli, obserwując wszystkich i w razie potrzeby izolując na początku. Nie należy też wpadać w panikę, jeśli koty i psy początkowo są do siebie niechętnie nastawione, szczekają, warczą, fukają, itd. Trzeba dać im czas na poznanie się. Na stronie Koterii dokładnie opisane są zasady postępowania w przypadku adopcji kota do domu, w którym mieszkają już inne koty.


    Więcej informacji:

    Skąd adoptować psa lub kota?

    Ośrodek Koteria

    Schronisko na Paluchu

    Program opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie m.st. Warszawy w 2017 roku

    Apel Prezydenta Warszawy o pomoc wolno żyjącym kotom


    XII. Przepisy a prawa zwierząt





    W rozdziale przytaczamy te przepisy, które dotyczą zwierząt dzikich żyjących na wolności, psów, kotów, w tym bezdomnych. Przepisy dotyczące zwierząt mogą być przepisami chroniącymi zwierzęta i określającymi jak należy z nimi postępować, ale też jak je można pozyskiwać, hodować, wykorzystywać dla różnych celów człowieka. Zawarte są w:

    Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej,

    ratyfikowanych przez Polskę umowach międzynarodowych,

    rozporządzeniach, dyrektywach i decyzjach Unii Europejskiej,

    ustawach z mocą ustawy,

    rozporządzeniach,

    przepisach prawa miejscowego.

    Art. 86 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej określa, że jednym z podstawowych obowiązków każdego człowieka i obywatela jest dbałość o stan środowiska i ponoszenie odpowiedzialności za spowodowane przez siebie jego pogorszenie. Zasady tej odpowiedzialności określa Prawo ochrony środowiska.


    Zgodnie z Ustawą o ochronie zwierząt:

    Zwierzę, jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą.

    Człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę.

    W sprawach nieuregulowanych w ustawie do zwierząt stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące rzeczy.

    Organy administracji publicznej podejmują działania na rzecz ochrony zwierząt, współdziałając w tym zakresie z odpowiednimi instytucjami i organizacjami krajowymi i międzynarodowymi.

    Ustawa ta nie definiuje pojęcia „zwierzę”. W tytule odnosi się do zwierząt, ale z jej treści wynika, że tylko do zwierząt kręgowych (czyli ssaków, ptaków, płazów i gadów). Inne gromady, jak np. owady i pajęczaki ustawą tą nie są objęte.

    Według ustawy znęcanie się nad zwierzętami to zadawanie albo świadome dopuszczanie do zadawania im bólu lub cierpień.

    Katalog czynności wskazanych jako znęcanie się jest otwarty, tzn. nie są to wszystkie możliwe przypadki. W ustawie wymienione są:

    • umyślne zranienie lub okaleczenie zwierzęcia;

    • złośliwe straszenie lub drażnienie zwierząt;

    • wystawianie zwierzęcia domowego lub gospodarskiego na działanie warunków atmosferycznych, które zagrażają jego zdrowiu lub życiu;

    • porzucanie zwierzęcia, a w szczególności psa lub kota, przez właściciela bądź przez inną osobę, pod której opieką zwierzę pozostaje;

    • bicie zwierząt przedmiotami twardymi i ostrymi lub zaopatrzonymi w urządzenia obliczone na sprawianie specjalnego bólu, bicie po głowie, dolnej części brzucha, dolnych częściach kończyn;
      utrzymywanie zwierząt w niewłaściwych warunkach bytowania, w tym utrzymywanie ich w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa, bądź w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji;

    • utrzymywanie zwierzęcia bez odpowiedniego pokarmu lub wody przez okres wykraczający poza minimalne potrzeby właściwe dla gatunku.

    • trzymania zwierząt domowych na uwięzi w sposób stały dłużej niż 12 godzin w ciągu doby lub powodujący u nich uszkodzenie ciała lub cierpienie oraz niezapewniający możliwości niezbędnego ruchu; długość uwięzi nie może być krótsza niż 3 m;

    • transport zwierząt, w tym zwierząt hodowlanych, rzeźnych i przewożonych na targowiska, przenoszenie lub przepędzanie zwierząt w sposób powodujący ich zbędne cierpienie i stres;

    • przeciążanie zwierząt pociągowych i jucznych ładunkami w oczywisty sposób;





    • nieodpowiadającymi ich sile i kondycji lub zmuszanie takich zwierząt do zbyt szybkiego biegu;

    • używanie do pracy albo w celach sportowych lub rozrywkowych zwierząt chorych, a także zbyt młodych lub starych oraz zmuszanie ich do czynności, których wykonywanie może spowodować ból;

    • wykorzystywanych do celów naukowych lub edukacyjnych, w tym znakowanie zwierząt stałocieplnych przez wypalanie lub wymrażanie, a także wszelkie zabiegi mające na celu zmianę wyglądu zwierzęcia i wykonywane w celu innym niż ratowanie jego zdrowia lub życia, a w szczególności przycinanie psom uszu i ogonów (kopiowanie);

    • znakowanie zwierząt stałocieplnych przez wypalanie lub wymrażanie;

    • używanie uprzęży, pęt, stelaży, więzów lub innych urządzeń zmuszających zwierzę do przebywania w nienaturalnej pozycji, powodujących zbędny ból, uszkodzenia ciała albo śmierć; dokonywanie na zwierzętach zabiegów i operacji chirurgicznych przez osoby nieposiadające wymaganych uprawnień bądź niezgodnie z zasadami sztuki lekarsko-weterynaryjnej, bez zachowania koniecznej ostrożności i oględności oraz w sposób sprawiający ból, któremu można było zapobiec;

    • organizowanie walk zwierząt;

    • transport żywych ryb lub ich przetrzymywanie w celu sprzedaży bez dostatecznej ilości wody uniemożliwiającej oddychanie.


    Za znęcanie się nad zwierzętami, zabijanie (poza zwierzętami łownymi i gospodarskimi) grozi kara do 2 lat więzienia, a za zabójstwo lub znęcanie ze szczególnym okrucieństwem - do 3 lat.


    Co możemy zrobić jeżeli chcemy pomóc zwierzęciu, nad którym znęca się jego właściciel lub opiekun:

    • zwrócić się do Straży Miejskiej, Policji, lekarza weterynarii, organizacji pozarządowej zajmującej się statutowo ochroną zwierząt o wystąpienie do wójta (burmistrza, prezydenta) o wydanie nakazu tymczasowego odebrania zwierzęcia właścicielowi/opiekunowi (w trybie art. 7 ust.1 ustawy o ochronie zwierząt)

    • jeśli pozostawanie zwierzęcia u dotychczasowego właściciela/opiekuna zagraża jego życiu lub zdrowiu, wówczas Straż Miejska, Policja, lekarz weterynarii, organizacja pozarządowa zajmująca się statutowo ochroną zwierząt mogą natychmiast odebrać zwierzę znęcającemu się nad nim właścicielowi, powiadamiając niezwłocznie wójta (burmistrza, prezydenta) celem wydania decyzji o odebraniu tymczasowym zwierzęcia właścicielowi/opiekunowi (w trybie art. 7 ust. 1 ustawy o ochronie zwierząt)

    W obu przypadkach kosztami transportu, utrzymania i koniecznego leczenia zwierzęcia obciąża się jego dotychczasowego właściciela/opiekuna.


    Co się dzieje ze zwierzęciem tymczasowo odebranemu znęcającemu się nad nim właścicielowi/opiekunowi i jak możemy dalej pomóc zwierzęciu:

    • po wydaniu przez wójta (burmistrza, prezydenta) decyzji, przekazuje się zwierzę:

    • schronisku dla zwierząt, jeżeli jest to zwierzę domowe lub laboratoryjne, gospodarstwu rolnemu wskazanemu przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta), jeżeli jest to zwierzę gospodarskie,

    • ogrodowi zoologicznemu lub schronisku dla zwierząt, jeżeli jest to zwierzę wykorzystywane do celów rozrywkowych, widowiskowych, filmowych, sportowych lub utrzymywane w ogrodach zoologicznych

    Jeżeli podmiot, któremu ma zostać przekazane zwierze nie wyraża na to zgody, wówczas zwierze może zostać nieodpłatnie przekazane innej osobie prawnej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej albo osobie fizycznej, która zapewni mu właściwą opiekę. W praktyce oznacza to, że jeżeli sprawa dotyczy zwierzęcia które miałoby trafić do schroniska, a chcemy je przed tym ustrzec, możemy od razu ustalić ze schroniskiem że my zajmiemy się tymczasowo zwierzęciem lub możemy wskazać inną osobę, która może się nim zaopiekować.

    • następnie czekamy na wydanie decyzji przez sąd w sprawie zwierzęcia. Sąd może wydać decyzję o przepadku zwierzęcia lub o jego zwrocie właścicielowi/opiekunowi, jeśli stwierdzi że nie znęcał się nad zwierzęciem lub sprawa zostanie umorzona.

    Koszty orzeczenia sądowego ponosi właściciel/opiekun zwierzęcia.


    Zwierzęta dzikie, biorąc pod uwagę ich ochronę, zgodnie z polskimi przepisami podzielone są na:

    • gatunki zwierząt łownych, podlegających ochronie łowieckiej;
    • gatunki zwierząt podlegających ochronie gatunkowej – ścisłej i częściowej.

    Więcej informacji:

    Rozporządzenie Ministra Środowiska o ochronie gatunkowej zwierząt


    Zgodnie z art. 52 Ustawy o ochronie przyrody w stosunku do dziko występujących zwierząt gatunków objętych ochroną gatunkową mogą być wprowadzone następujące zakazy:

    • umyślnego zabijania;
    • umyślnego okaleczania lub chwytania;
    • umyślnego niszczenia ich jaj, postaci młodocianych lub form rozwojowych;
    • transportu;
    • chowu lub hodowli;
    • zbierania, pozyskiwania, przetrzymywania, posiadania lub preparowania okazów gatunków; niszczenia siedlisk lub ostoi, będących ich obszarem rozrodu, wychowu młodych, odpoczynku, migracji lub żerowania;
    • niszczenia, usuwania lub uszkadzania gniazd, mrowisk, nor, legowisk, żeremi, tam, tarlisk, zimowisk lub innych schronień;
    • umyślnego uniemożliwiania dostępu do schronień;
    • zbywania, oferowania do sprzedaży, wymiany, darowizny lub transportu w celu sprzedaży okazów gatunków;
    • wwożenia z zagranicy lub wywożenia poza granicę państwa okazów gatunków;
    • umyślnego płoszenia lub niepokojenia;
    • umyślnego płoszenia lub niepokojenia w miejscach noclegu, w okresie lęgowym w miejscach rozrodu lub wychowu młodych lub w miejscach żerowania zgrupowań ptaków migrujących lub zimujących;
    • fotografowania, filmowania lub obserwacji, mogących powodować ich płoszenie lub niepokojenie;
    • umyślnego przemieszczania z miejsc regularnego przebywania na inne miejsca;
    • umyślnego wprowadzania do środowiska przyrodniczego.

    Lista niektórych gatunków zwierząt mieszkających/przebywających z nami w Warszawie, na które można polować poza miastem, w określonych miejscach i okresach w roku:

    • gołąb grzywacz
    • sarna
    • dzik (przez cały rok)
    • kaczka krzyżówka
    • gęś gęgawa
    • bażant
    • kuropatwa
    • kuna domowa
    • lis
    • zając szarak.

    Wśród gatunków zwierząt objętych ochroną częściową są zwierzęta, na które wolno polować/pozyskiwać je w określonych okresach w roku:

    bóbr europejski (poza terenem miasta; przez odstrzał z broni myśliwskiej lub chwytanie w pułapki żywołowne - w okresie od dnia 1 października do dnia 15 marca)

    ślimak winniczek (jeżeli średnica jego skorupki jest nie mniejsza niż 30 mm; ręczny zbiór do 20 kwietnia do 31 maja).

    Poza ochroną gatunkową dzikie zwierzęta objęte są jeszcze inną formą ochrony przyrody Obszarami Natura 2000.Na terenie Warszawy funkcjonują dwa Obszary Natura 2000, jeden wyznaczony dyrektywą ptasią a drugi dyrektywą siedliskową.

    Więcej informacji:

    Urząd miejski





    Konwencja o ochronie wędrownych gatunków dzikich zwierząt (CITIES)

    dotyczy zwierząt przekraczających granice państw ze względu na niesprzyjające im warunki klimatyczne, występowanie odpowiednich dla nich miejsc do lęgów. Według Konwencji „gatunek wędrowny oznacza całą populację lub jakąkolwiek geograficznie odrębną część populacji dowolnego gatunku lub niższej grupy taksonomicznej dzikich zwierząt, którego znaczna liczba osobników w sposób cykliczny i możliwy do przewidzenia przekracza jedną lub kilka granic jurysdykcji państwowej.”

    Wędrownymi gatunkami, przebywającymi okresowo w Warszawie są np. bociany, jerzyki, jaskółki, gawron, niektóre nietoperze, dzikie gęsi. W trakcie wędrówek czekają na nie różne zagrożenia naturalne, ale też związane z działalnością człowieka. W tym polowania na niektóre gatunki, np. popularne w Polsce polowania na dzikie gęsi jesienią.

    Przepisy prawa

    Przepisy prawa miejscowego

    Postępowanie ze zwierzętami żyjącymi na wolności (dzikimi) na terenie Warszawy określa Zarządzenie Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy

    w sprawie postępowania ze zwierzętami wolno żyjącymi (dzikimi) na terenie
    m.st. Warszawy. Zgodnie z nim:

    • należy zapewnić zwierzęciu humanitarne traktowanie, czyli traktowanie uwzględniające potrzeby zwierzęcia i zapewniające mu opiekę i ochronę;

    • działania związane z przepędzaniem, odstraszaniem, odłowem, przewozem, usypianiem i wypuszczaniem zwierząt wolno żyjących (dzikich) winny być wykonywane przez odpowiednie jednostki m.st. Warszawy i w sposób humanitarny.

    • Główne jednostki do których należy się zwrócić w razie potrzeby to Lasy Miejskie i EKO Patrol Straży Miejskiej.

    Koty jako zwierzęta żyjące na wolności w pobliżu człowieka nie są objęte tym Zarządzeniem. Sytuacja kotów na terenie Warszawy określona jest w Stanowisku Rady Miasta Stołecznego Warszawy w sprawie kotów wolno żyjących na terenie m.st. Warszawy. Zgodnie z nim:

    •  koty wolno żyjące (dzikie, miejskie, piwniczne) są elementem ekosystemu miejskiego, a ich obecność zapobiega rozprzestrzenianiu się gryzoni (myszy i szczurów), które mogą stanowić zagrożenie dla ludzi;

    •  należy udostępniać kotom całorocznie schronienia przede wszystkim w piwnicach budynków mieszkalnych poprzez stworzenie m.in. bezpiecznego schronienia w nieużywanym (wydzielonym) pomieszczeniu piwnicznym, z możliwością swobodnego wejścia i wyjścia;

    • pomieszczenie, w którym przebywają koty powinno być zamknięte dla osób postronnych, a stały dostęp należy zapewnić opiekunowi;

    • domki dla kotów można ustawiać tylko dla tych zwierząt, które nie mają stałego schronienia i ustawiać je w bezpiecznych miejscach (ogrodzonych, strzeżonych lub monitorowanych), aby zapobiec aktom brutalnego zabijania zwierząt lub znęcania się nad nimi, które miały miejsce w Warszawie;

    • w celu kontroli populacji kotów wolno żyjących zalecana jest ich sterylizację i kastrację.

    Więcej informacji:

    Zarządzenie Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy

    w sprawie postępowania ze zwierzętami wolno żyjącymi (dzikimi) na terenie
    m.st. Warszawy (PDF)

    Stanowisko Rady Miasta Stołecznego Warszawy w sprawie kotów wolno żyjących na terenie m.st. Warszawy (PDF)

    Program Ochrony Środowiska w Warszawie w latach 2017-2020, z perspektywą do roku 2023

    Deklaracja Praw Zwierząt nie ma charakteru normatywnego, ale jest od wielu lat punktem wyjścia do wprowadzania przepisów dotyczących praw i ochrony zwierząt.

    Ochrona i prawa zwierząt:

    Pracownia na rzecz Wszystkich Istot

    Stowarzyszenie Salamandra

    Fundacja Viva

    Informacje dotyczące obecnej sytuacji zwierząt polskich cyrkach



    XIII. Kontakt w sprawach dotyczących ochrony i pomocy zwierzętom


    W każdym zdarzeniu z udziałem zwierząt możesz skontaktować się z

    EKO Patrolem telefon: 986

    Jeśli zauważysz chorego/rannego ptaka, skontaktuj się z Ośrodkiem Rehabilitacji Ptaków Chronionych Ptasi Azyl przy ZOO w Warszawie, telefon: 22 670 22 07, e-mail: azyl@zoo.waw.pl

    Jeśli zauważysz chore/ranne dzikie zwierzę, skontaktuj się z Ośrodkiem Rehabilitacji Zwierząt w Wawrze.
    Telefon:
    22 756 34 75, 22 612 25 60 wew. 203, do strażników łowiectwa: 600 020 746

    Jeśli zauważysz bezdomne zwierzę, skontaktuj się ze EKO Patrolem telefon: 986

    Jeśli potrzebujesz pomocy w zdjęciu kota z drzewa, możesz skontaktować się ze Strażą Pożarną, telefon: 998

    Jeśli (w stanach zagrożenia życia) potrzebujesz pomocy w zdjęciu gniazda os/szerszeni/pszczół, skontaktuj się ze Straż Pożarną, telefon: 998

    Jeśli znajdziesz rannego/martwego ptaka zaobrączkowanego lub w inny sposób oznakowanego, skontaktuj się z Krajową Centralą Obrączkowania. Kontakt po przez formularz na stronie www.ring.stornit.gda.pl

    Jeśli znajdziesz zwierzę egzotyczne, skontaktuj się z Centrum CITES w ZOO w Warszawie. Kontakt poprzez formularz na stronie www.cites.zoo.waw.pl/onas

    Poradnik jak pomóc potrąconemu przez pojazd zwierzęciu


    XIV. O scenariuszach lekcji o prawach i ochronie zwierząt w mieście

    Lekcje prowadzone z wykorzystaniem scenariuszy w dużej mierze opierać się będą na rozmowach z uczniami, stwarzaniu sytuacji w których będą musieli zastanawiać się nad sytuacją zwierząt w mieście i zrozumieć ich potrzeby. Poza tym uczniowie będą uczyli się, jak postępować w sytuacjach gdy zwierzęta potrzebują pomocy człowieka.

    Dostęp do wiedzy w sieci pokaże im także jak sensownie korzystać z jej zasobów.

    Każdy ze scenariuszy zawiera informację, dla jakiej grupy wiekowej jest przeznaczony. Rozwinięcie tematów poszczególnych lekcji zawarte są w niniejszym Informatorze. Zachęcamy do korzystania z nich zarówno nauczycieli, jak i uczniów.

    Niektóre lekcje wymagają przygotowania przez nauczycieli pokazów slajdów określonych gatunków zwierząt lub odszukania przez uczniów informacji w Internecie o zwierzętach. Scenariusze zawierają dokładne wskazówki, co należy przygotować/jakie informacje znaleźć.

    Przejdź do strony ze scenariuszami do pobrania



    Informator o prawach i ochronie zwierząt w mieście został przygotowany dzięki dofinansowaniu Biura Ochrony Środowiska Urzędu m.st. Warszawy w ramach projektu fundacji Szkatułka „Zwierzęta w wielkim mieście”, realizowanego od 6 marca do 30 listopada 2017 r.

    Logo Warszawy



    Bibliografia

    Joanna Żyłkowska „Metody zapobiegania kolizjom drogowym i kolejowym z udziałem zwierząt”

    Knuth Schmidt-Nielsen „Fizjologia zwierząt. Adaptacja do środowiska”.1997 PWN

    „Zoologia dla uczelni rolniczych”. Praca zbiorowa pod redakcją Jolanty Hempel-Zawistowskiej. 1996 PWN

    „Ochrona ptaków w budynkach”. Broszura Towarzystwa Przyrodniczego “Bocian”

    „Leksykon biologiczny” pod redakcją Czesława Jury i Haliny Krzanowskiej. 1996 Wiedza Powszechna

    Zdjęcia

    zostały wykonane do cyklu wystaw pod tytułem Nie jestem rzeczą. Nie jestem śmieciem pokazywanych w szkołach publicznych i przygotowanych w ramach projektu  „Zwierzęta w wielkim mieście”.